Home / Çevre / Katil Parklar

Katil Parklar

Başta Rotterdam olmak üzere şehirlerinin çoğunun bombalanıp yağmalandığı Hollanda’da, ekonomik sıkıntılar ve yokluklar halen devam etse de İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ertesinde yeniden inşa ve iyileştirme projeleri hızla hayata geçirilmeye başlanmıştı. Bu projelerden biri savaş sonrası doğan neslin ve belki de tüm ulusun geleceğini etkileyecek mütevazi ama oldukça tesirli olan çocuk oyun alanları projesi idi.

Parklar

Amsterdam Belediyesi’nde çalışan 28 yaşındaki mimar Aldo Van Eyck’a 1947 yılında bu sorunu çözme görevi verilir. Eyck, 30 yıl boyunca Amsterdam’ın tüm mahallelerinde artık alanlarda 700’den fazla oyun alanı tasarlar. Başarısının ardında çocukların yaratıcılığını tetikleyecek basitliği yakalaması yatar. Van Eyck’ın ilk tasarımı köşeleri yuvarlatılmış dikdörtgen bir kum havuzu içinde dört silindir taş ve çocukların asılabileceği borulardan yapılmış basit çerçevelerden ve kum havuzun etrafında yer alan beş tane banktan oluşuyordu.Katil Parklar

Oyun alanları sert peyzaj elamanları ve orada mevcut ağaç ve bitkiler dışında başka elemanlar içermiyordu. Van Eyck’ın başarısı bu tektonik elemanları hiyerarşik olmayan bir düzende ama birbirleri ile ilişki kurabilecek şekilde yerleştirebilmesinde yatıyordu. Ürettiği tasarımlar çocukların yaratıcılıklarını kullanmalarını teşvik edecek şekilde sade ve nötrdü. Borulardan yapılmış kubbe formunda bir eleman tırmanma tepesi olabildiği gibi üstüne atılan eski bir halı ile içine girilebilecek kulübeye dönüşebiliyordu. Tasarım yolu ile hiç bir senaryo dikte edilmediği için çocuklar kendi hikayelerini ve oyunlarını kendileri icat ediyorlardı.Katil Parklar

Van Eyck çocuk parklarında edindiği bu tecrübeleri, Amsterdam’daki ünlü Yetimhane binası dahil daha büyük ölçekli binalarında da uyguladı. Ona göre oyuncu ve yaratıcı insan geleneksel endüstri toplumundaki üretken insana göre evrimsel olarak daha üstün bir varlıktı. Bu yüzden Van Eyck’a göre tüm şehir gizli sürprizler içeren, yaratıcılığı teşvik edecek bir oyun alanı gibi olmalıydı. “Oyun Alanları ve Kent” adlı kitapta Van Eyck’ın,“çocuklar düşünülmeden yapıldıysa orası yetişkin vatandaşlar için de uygun değildir, o zaman zaten iyi bir şehir değildir” sözüne yer verilir.Katil Parklar

Bundan yaklaşık yarım asır önce bu netlikte düşünülmüş oyun alanlarının şimdiki durumuna baktığımızda tamamen Van Eyck’ın karşı çıktığı prensiplerin uygulandığını görmek üzücü. Etrafınızdaki parklardaki çocuk alanlarına, AVM’lerde, restoranlarda çocuklarınızı bıraktığınız çocuk köşelerine tekrar bir bakın. Güvenlik kaygısı ile üretilmiş parlak renkli nesnelerle donatılmış bu oyun alanları çocukların kendi hayal güçlerini harekete geçirmekten hayli uzak.Katil Parklar

Kauçuk esaslı sentetik zemine monte edilmiş birbirleri ile ilişkisi hiç düşünülmemiş onlarca oyun aletinde çocukların eğlendiğini sanıyoruz. Aslında belki sadece vakit geçiriyorlar. Her alet salt bir hareketi yapmaya programlanmış durumda:kaydırak kaymak, tahterevalli yukarı aşağı hareket etmek, salıncak sallanmak için. Van Eyck’a göre oyun alanlarındaki nesneler değil çocuklar hareket etmeliydi. Bu yüzden atlama taşları, tırmanma çubukları, borulardan mamul kubbeler, kum havuzları yeterli idi. Bu nesneler çocukların hayal gücü ile birleştiğinde kah bir Eskimo iglosu, kah bir korsan gemisi olabiliyordu. Oysa şimdi plastikten üretilmiş korsan gemisi şeklinde tüm bir çocuk oyun alanını istediğiniz parka monte etmek mümkün. Penguen şeklinde kaydıraklar, kurbağa şeklinde tahterevalli yaparak çocuklara uygun tasarım yapıldığı sanılıyor, oysa bu figürlerle onlara nasıl hayal kurmaları gerektiği baştan dikte ediliyor. Bu yüzden çoğu parkta çocukların aletlerle birebir ilişki kurduğunu ama birbirleri ile etkileşime geçmediğini gözlemişinizdir. Çünkü kendi hikayelerini kurmaları için arkadaşlara ihtiyaç duymayacak şekilde fazlası ile dikte edilmiş bir tasarım ortamı ile baştan kurulmuş bir hikayenin içine figüran olarak yerleştiriliyorlar.

Endüstriyel tasarımcıların, mimarların sayısının bu kadar arttığı bir dönemde belediyelerin çocuk pedagojisine uygun, yaratıcılığı teşvik edecek parklar tasarlayıp inşa ettirecek tasarımcılara ulaşamaması bir bahane olamaz. Ama elbette ihale ile satın alınabilecek kataloglardan seçilen oyun parkı modülleri ve kent mobilyaları ile hizmet yapmak kolay ve alışıldık bir yöntem. Aynı taktiği yetişkinler için parklara serpiştirilen spor aletlerinde de görüyoruz. Peyzaj, kent mobilyası ve kent sanat eserleri konusuna ise hiç değinmeyelim, bu yazının hacmini aşar. Ancak en azından çocuk oyun parkları konusunda belediyeleri zorlayacak, ufuk açıcı yaklaşımların tasarımcılar tarafından başlatılması gerekiyor.

Ömer Kanıpak

Bu yazı Istanbul Art News’ın Aralık 2014 sayısında yayınlanmıştır.

Dünyalılar

Rastgele Haber

Mercanlar artık rengarenk değil

Ekolojik dengesizlik mercanları da etkiledi, artık rengarenk değiller… Sen tut 400 milyon yıl boyunca her …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir