Home / Arka Bahçemiz / Türkiye’de Seçimler

Türkiye’de Seçimler

Türkiye’nin ilk çok partili genel seçimi 5 Haziran 1946’de çıkarılan 4918 sayılı Kanun’un ardından 21 Temmuz 1946 tarihinde yapıldı. Adli denetimin sağlanmadığı seçim ”açık oy, gizli sayım ve çoğunluk sistemi” esasına göre tek dereceli olarak yapıldı.

seçimler

– Çok partili siyasal yaşama geçildiği 1946’tan bu yana demokratik koşullarda 17 milletvekili seçimi yapıldı.

– 1946’daki ”açık oy, gizli sayım” yöntemiyle sayılan seçim çok partili yaşamın ilk seçimi olarak gözükmekte.

– DP, 2 Mayıs 1954’te sağladığı yüzde 57.61’lik oranla seçimlerde en fazla oy alan parti olarak tarihe geçti.

– Cumhuriyetin kurucusu parti unvanını taşıyan CHP, 12 Eylül dönemi dışındaki seçimlerde yer aldı ve çok partili siyasal yaşamda seçime en çok katılan parti oldu.

– DP ve AK Parti üst üste üç seçimde de tek başına hükumet kurma çoğunluğunu sağlamayı başaran partiler.

-Seçimlerden önce kurulan bazı partiler daha sonra kapanırken, ana siyasal akımların temsilcileri darbe dönemlerinin ardından da farklı parti adıyla örgütlendi.

Türkiye’nin ilk çok partili genel seçimi 5 Haziran 1946’de çıkarılan 4918 sayılı Kanun’un ardından 21 Temmuz 1946 tarihinde yapıldı. Adli denetimin sağlanmadığı seçim ”açık oy, gizli sayım ve çoğunluk sistemi” esasına göre tek dereceli olarak yapıldı. Bu bir bakıma çok partili siyasal yaşama geçişte ”seçim denemesi” niteliği taşır. Bu nedenle siyasal tarihçiler 5 Haziran 1946 tarihindeki seçimi ”demokratik koşullarda yapılmadığı” konusunda uzlaşmaya varırlar.

Türkiye’deki çok partili demokratik rejim 27 Mayıs 1961 ve 12 Eylül 1981’de yapılan iki askeri darbeyle değişime uğrar. (Buna 12 Mart 1971’de yapılan askeri müdahaleyi de eklemek gerekir.) Bu müdahaleler sadece sistemin değişmesine değil aynı zamanda siyasal görüşlerin temsiline yönelik bir müdahale niteliği taşır. Askeri rejim dönemlerinde siyasal partiler kapatılmış, kimileri başka adlar altında ve farklı kimliklerle yeniden faaliyete başlar. Ancak, bu siyasal kurumsal yapılar üzerinde de ciddi tahribata neden olur. Bu süreçte kimi partiler siyasal yaşamdan çekilirken, kimileri birleşme yoluna gitmiş, kimi partilerin bünyesinden de yeni siyasal oluşumlar çıkmıştır.

Bu süreçlerin ardından aralıksız olarak seçime katılan bir parti yok. ”Cumhuriyetin kurucu kadrolarının partisi” olan CHP, 12 Eylül dönemi dışındaki seçimlerde yer aldı. CHP, çok partili dönemde katıldığı 14 seçim ile milletvekili seçimlerinde en çok yer alan parti konumunda.

En çok oy oranına ulaşan parti ise Demokrat Parti (AP) oldu. DP, 2 Mayıs 1954’de yapılan seçimde aldığı yüzde 57,61’lik destekle en fazla seçmen desteğini almayı başaran parti unvanını taşıyor.

DP, üst üste katıldığı üç seçimde (1950, 1954 ve 1957) tek başına iktidar olma çoğunluğunu yakalamıştı. Ancak, halen iktidarda bulunan Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) de bunu yakalamayı başaran parti oldu. AK Parti, en uzun süre tek başına iktidarda kalacak çoğunluğu elde eden parti konumunda.

Seçim sistemleri

Türkiye’deki milletvekili seçimlerinde zaman zaman sistem değişikliğine gidilmiş, kimi kez ülke barajı uygulaması tercih edildi. Günümüzde halen ”Ülke barajı ve D’Hondt” sistemi uygulanmaktadır. Seçimler ve uygulanan sistemler şöyle:

 

-Liste usulü çoğunluk: 1946, 1957
-Çevre barajlı D’Hondt: 1961,
-Milli bakiye: 1965,
-Barajsız D’Hondt: 1969, 1973, 1977
-Çift barajlı D’Hondt: 1983
-Çift barajlı D’Hondt + kontenjan usulü: 1987, 1992
-Ülke barajlı D’Hondt: 1995, 1999, 2002, 2007, 2011, 6/2015

TBMM’nin yapısı

Milletvekili seçimleri döneminde TBMM’deki milletvekili sayılarında da değişiklik dikkat çeker. Ancak, 1961 Anayasası ile ”çift kanatlı parlamenter sistem” öngörülmesiyle senato da parlamentonun ikinci kanadı olarak karşımıza çıkar. 1982 Anayasası ile senato sisteminde vazgeçilmesi tercih edilir.

TBMM’de, günümüzde 550 olan milletvekili sayısı da dönemlere göre değişkenlik göstermektedir. Yıllar itibariyle TBMM’deki sandalye sayısı şöyle:

-1950 seçiminde 487
-1954 seçiminde 541
-1957 seçiminde 610
-1961, 1965, 1969, 1973, 1977, 1983, 1987, 1991 seçimlerinde 450
-1995, 1999, 2002, 2007, 2011, 6/2015 seçimlerinde 550

Seçimlerin yapılacağı dönemler de anayasal düzenlemelere göre 4 veya 5 yıl olarak değişirken, kimi tarihlerde erken seçim kararı alınması nedeniyle bu sürelerde değişiklik görülür.

Kaynaklar: TBMM, YSK, TÜİK kayıt ve raporları.

Dünyalılar

Rastgele Haber

Chomsky’nin Anarşizm Anlayışına Eleştirel Bir Yaklaşım

Noam Chomsky’nin “Anarşizm Üzerine” başlıklı kitabı, kendisinin anarşizm ve başka konularda yaptığı dergilerde yayınlanmış söyleşilerinden …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir