Home / Genel / Türkiye’nin Çok Bilinmeyen Etnik Grupları

Türkiye’nin Çok Bilinmeyen Etnik Grupları

IŞİD’le beraber etnik grupların varlığını tekrar hatırladık. Bunlardan bazılarını gelin daha iyi tanıyalım.

Pomaklarpomak1

Pomaklar Slav kökenli ve dilli, Balkanların altı ülkesine (Bulgaristan-Yunanistan-Türkiye-Makedonya-Arnavutluk ve Kosova) yayılmış çoğunluğu Müslüman bir azınlık. Diğer Slav kavimleriyle birlikte Balkanlara 5 ila 6. yüzyıllar arasında gelmiş ve Bogomilizm inancıyla (Zerdüştlüğün bir tür Balkan uyarlaması) Hıristiyanlığa ve Bulgarlaşmaya direnmişler.

Bogomi biraz İslamiyeti andırdığı için ve de Pomaklar Hıristiyan fanatikler tarafından soykırıma uğradıklarından, Osmanlı’nın yanında yer almışlar ve hızla İslamiyet’e geçmişler. Türkiye’ye gelişleri Osmanlı-Rus savaşı ve uğradıkları ikinci soykırımdan hemen sonra, 1878’de.

Hala 2-3 milyon Pomak kökenlinin Türkiye’nin batısında yaşadığı tahmin ediliyor.

Nasturiler53e0bc48e89e003811000012_1408121972271_2048

Nasturiler kendilerine Nasturi yerine Asuri, Doğu Kilisesi veya Doğu Süryanileri demeyi tercih ediyorlar. Tarihi merkezleri Kuzey Irak’ın Musul ve İran’ın Urmiye kentlerinde bulunan mezhebin günümüzde en büyük cemaati Güney Hindistan’daki Kerala eyaletinde.

Türkiye’de 1915-1924 yıllarına kadar Nusaybin, Siirt ve Hakkâri yöresinde Nasturi topluluğu vardı, ama artık yok. Çünkü önce, 1915’te Türk-Kürt işgali sırasında, sonra 7 Ağustos-26 Eylül 1924 tarihleri arasındaki Nasturi ayaklanmasında I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı’ya cephe aldıkları gerekçesiyle katledilmişler.

Günümüzde bu şehirlerde sadece Nasurilere ait kilise kalıntılarına rastlanıyor.

Ezidilerezidiler

Ezidiler, Kürtçe konuşan etnik-dini bir topluluk.

Ezidiler hakkında pek çok yanlış anlama mevcut. Örneğin Ezidiler, Hz. Hüseyin ve beraberindeki 72 kişinin Kerbela’da şehit edilmesi emrini veren Emevi Sultanı Yezid’le ilişkilendirilmekten bıkmış durumdalar, çünkü yol göstericileri olarak kabul ettikleri “Yezid bin Ezidiyan” ile Emevi sultanı “Yezid bin Muaviye” arasında epey bir fark var. Şeytana taptıklarına ilişkin suçlamalar da bir o kadar sıkıcı. Çünkü eski Zerdüştlük ve Mitraizm’den etkilenmiş olan Ezidilik’te, Yahudi, Hristiyanlık ve İslam’da yoldan çıktığı ve kötülüğün simgesi olduğuna inanılan İblis adlı meleğin kutsal ve iyi bir melek olduğuna inanılıyor. Kendilerinin, “şeytana tapanlar” olarak anılmasını da bu yüzden reddediyorlar.

Ezidiliğin bir “sır” dini olması ve Ezidiliği yaymanın yasak oluşu nedeniyle inanış hakkında insanlar çok fazla bilgiye sahip değil. Ama Ezidilik’de peygamberlik inancı bulunmadığını, bir Ezidi’nin başka bir dine geçmesinin ise en büyük günah olarak kabul edildiğini ve diğer dinler gibi ibadethaneleri olmadıklarını biliyoruz.

Eskiden Şanlıurfa, Ezidiliğin kalesiymiş, ne var ki Ezidiler 1980’lerle beraber yurt dışına göç etmeye başlamışlar. Bugün Türkiye Ezidilerinin büyük kısmı Almanya’da yaşıyor.

Son günlerde Ezidilerin yanlış anlamalardan daha ciddi sorunları var. 11 Ağustos 2014’de, IŞİD’in Sincar’ı ele geçirmesinin ardından 500 Ezidi’yi öldürdüğü haberi geldi. Irak İnsan Hakları Bakanı Muhammed Şia el Sudani’nin aktardıklarına göre, IŞİD Sincar işgali esnasında kimi kurbanlarını diri diri gömmüş, 300 kadını da esir almıştı.

Keldanilerkeldaniler

1304’te Katolikliği benimseyen Nasturilerin bazıları bu tarihten sonra Keldani adını almışlar. Keldaniler, uzun bir süre Hakkâri’nin merkeze bağlı Konak köyünü patriklik merkezi olarak kabul etmişler. Günümüzde patriklik merkezi Irak, Bağdat.

1843 ve 1846’da Osmanlı Devleti’nin emrindeki Kürt beyi Bedirhan Bey ile Nurullah Bey’in düzenlediği iki saldırıda katledilmişler. 1915-1918 döneminde de Kürt aşiretleriyle çatışan Keldaniler, önce İran’da Urmiye yöresine ve daha sonra da İngiliz yönetimine giren Irak’a iltica etmişler.

Keldanilerin çilesi henüz bitmedi. Musul’da yaklaşık 50 bin Keldani’nin yaşadığı biliniyor, ama IŞİD’in kenti ele geçirmesinden sonra Müslüman olmaları şart koşulan Keldaniler, yüzyıllardır yaşadıkları bu kenti terk etmek zorunda kaldılar.

Şahbek (Şebek) Kürtleri

Nüfusları 10, 000 kadar olan ve Türkiye’de ağırlıklı olarak Doğu Anadolu’da yaşayan Şii Şahbek Kürtleri, komşuları olan Ezidilerin bütün dini toplantılarına katılıyor, onların kutsal saydıkları yerlere saygı gösteriyor ve oraları belli günlerde, özel törenlerle ziyaret ediyorlar.

Halife Ali’ye karşı derin bir sevgi duydukları biliniyor. Günümüzde İran sınırlarında Türklerin oturdukları bölgelere yakın yerlerde ve Musul’da yaşıyorlar. Maalesef Ezidiler ve Keldanilerle birlikte Şahbek Kürtleri de IŞİD tehdidi altında.

BahailerBahai-house-of-worship-delhi

Bahailik, İran’da 1848 yılında Mehdi inancı ve Mehdi beklentisi ile doğan tek tanrılı bir din. O dönemde, İran’da idarenin baskıcı olması ve kitlelerin ekonomik olarak giderek ezilmesi, insanların kendilerini adalete kavuşturacak bir kurtarıcı beklemesine neden olmuş. Bu gelişmeler ve onun eski dini yapıya göre çok yenilikçi ve radikal fikirleri ortaya koyması, İran’da Bahailere işkence edilmesine ve baskı uygulanmasına yol açmış. Sürgüne zorlanan Bahailer, Osmanlı topraklarına sığınmışlar.

Dünya’da 230’dan fazla ülkede 5, 6 milyon mensubu bulunan bu dinin Türkiye’de yaklaşık 10 bin mensubu olduğu düşünülüyor.

Malakanlarmalakan

Malakanizm Rusya’daki Hıristiyan tarikatlardan biri. Rusça’da ‘molokan’ kelimesi ‘süt içen’ anlamına geliyor. Malakanların Ortodoks Kilisesi’nden ayrılmalarına da süt içmeleri yol açmış. Ortodoks Kilisesi o tarihlerde insanların haftada iki gün süt içmesine izin veriyormuş, ama Malakanlar haftanın her gününde süt içilebileceğini savunmuşlar. Rus yönetimi ve Ortodoks Kilisesi teslisi, azizliği, ikonaları, vaftizi ve istavroz çıkarmayı reddeden; askerliği, silah taşımayı ve kullanmayı günah sayan, devlet fikrine karşı bu farklı insanlardan hoşlanmamış ve Malakanlar önce Kafkasya’nın kuzeyine, daha sonra da Tiflis, Erivan ve Bakü eyaletlerine yerleştirilmişler.

Türkiyeli Malakanlar ilk kez 1921 yılında göçe zorlanmışlar. Yeni cumhuriyet yöneticileri, Rusların Malakanları Türkiye’de Bolşevik hareketi güçlendirmek için kullanacağından korkmuş ve Türkiye’yi terk etmeyen Malakanların askere alınacağı söylemiş. Böylece askerlik karşıtı Malakanlar Sovyetler’e geri dönmüşler. 1962’de ise Malakanizm’in saflığını yitirmesi, diğer toplulukların bekâr Malakan erkeklere kız vermemesi gibi nedenlerden dolayı göçmüşler.

Türkiye’de hala Kars’ta ve İstanbul’da yaşayan Malakanların olduğu biliniyor.

Dürzilerdürzi

Dürzilik, İslam kökenli bir dini inanç. Dürzi teolojisi Yeni-Platoncu düşünceden ve bazı gnostik ve ezoterik gruplardan etkilenmiş.

Dürziler inanç esaslarının çoğunu herkesten saklıyorlar. Ama Dürzi inancının beş kozmik ilke içerdiğini biliyoruz: Zekâ, Ruh, Kelime, Gelenek ve İçkinlik. Bu erdemlerin beş farklı ruh olarak sürekli Dünya üzerinde, peygamber ve filozof olarak reenkarnasyona uğradığına inanan Dürzilerin İsa ve Muhammed gibi peygamberlere de inanıp inanmadığı kesin değil. Ayrıca oruç, namaz veya hac gibi İslami ibadetleri yapmak zorunda değiller. Dürziliğin bir İslam mezhebi olduğunu söylüyor ve kendilerine “muvahhidun” (birleştiriciler, tek tanrıcılar) diyorlar, ama Sünni mezhepler tarafından din dışı ilan edilmişler.

Dünya’da 350.000 ile 1.000.000 arasında Dürzi olduğu söyleniyor. İsrail, Ürdün ve Suriye’de yoğun olarak bulunan Dürziler, Türkiye’de de Hatay civarında yaşıyorlar.

Zazalarzaza

Zazalar, İran dillerine ait bir dil olan Zazaca’yı konuşan ve Türkiye’nin çoğunlukla Doğu Anadolu Bölgesi’nde yaşayan bir halk. Göç ettikleri coğrafyanın siyasi ve demografik koşullarına göre Kürtçe, Türkçe ve Arapça da konuşuyorlar. Zazaların dini ağırlıklı olarak İslam, mezhepleri ise Alevilik ve Sünnilik.

Zazaların kökeni üzerinde üç teori var. Bunlardan ilki Zazaların Kürt olduğunu savunurken ikincisi Türk olduğunu söylüyor. Ama Zazaların bağımsız bir etnik grup olduğunu iddia eden çalışmaların sayısı da hiç de az değil.

Hemşinliler53e0bc48e89e003811000012_1408276941459_2048

Hemşinliler, çıkış noktası Türkiye’nin Rize ve Artvin illeri olan, nüfusu yaklaşık 200.000 kişiden oluşan bir topluluk.

Günümüzde Hemşinlilerin kökenlerinin Ermenilere mi Türklere mi dayandığı hala tartışılıyor. Çoğu Müslüman olan Hemşinliler de kendilerini Ermeni olarak tanımlamıyorlar, ama konuştukları dil Ermenice. Örneğin Doğu Hemşinlileri (Homşetsi) Ermenice ile birlikte Türkçe de konuşuyor. Çamlıhemşin ve Pazar-Hemşin’in yüksek kesimlerinde yaşayan Batı Hemşinliler ise içinde Ermenice kelimelerin de bulunduğu değişik aksanlı bir Türkçe konuşuyor. Komşuları Lazlar, bu Hemşinlilere “Armeni” diyor.

19. yüzyılın başlarında Rusya ve Avrupa’nın bazı kentlerine giderek pastacılık ve fırıncılık öğrenmiş olan Hemşinliler, daha sonra Türkiye’ye dönerek hem bu mesleğin yayılmasını sağlamışlar, hem de mesleklerini icra etmişler. Bugün büyük şehirlerde ve hatta Hakkâri’de bile bilinen pastane ve fırınların çoğu Hemşinlilere aittir.

Kaynaklar:

http://pomaktarihi.blogspot.com.tr/2007/04/kaypedilen-kimlik-pomaklar.html

http://devrimcikaradeniz.com/2013/08/12/pomaklar/

http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/466746.asp

http://www.molokane.org/places/Turkey/Kars/Karagoz/Who_are_Molokans.html

http://www.aksiyon.com.tr/aksiyon/haber-32989-173-karsin-sakli-yuzu-malakanlar.html

http://malakan.blogcu.com/karsin-solan-rengi-malakanlar/630733

http://rumimevlevi.com/tr/islam/mezhepler-ve-tasavvuf/sufi-yollari/sii/905-durzilik-

http://vejin.wordpress.com/2011/01/23/%E2%80%9Ckurdler-ve-zazalar%E2%80%9D-soylemi-uzerine/

http://www.radiozaza.de/zazalar%20kimdir.htm

http://www.haberturk.com/polemik/haber/979988-yezidiler-kimdir-yezidilerin-dini-inanisi-nedir—ezidiler-

http://www.hurriyet.com.tr/avrupa/26966689.asp

Dağlarda mahsur kalan Yezidilere insani yardım

http://bianet.org/bianet/toplum/28739-etnik-bir-kimlik-olarak-hemsinliler

http://politikart1.blogspot.com.tr/2012/03/daglardan-denize-bakan-halk-hemsinliler.html

Bu yazı ilk olarak https://line.do/ internet sitesinde yayınlanmıştır.

Dünyalılar

 

 

 

Rastgele Haber

Türkiye’de kadın olmak

9 Mayıs Dünya İstatistik Günü. İstatistikler kadınlar için ne gösteriyor dersiniz? Sadece rakamları paylaşalım yorum …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir